Tóm tắt văn bản theo những yêu cầu khác nhau về độ dài lớp 7
Tóm tắt văn bản theo những yêu cầu khác nhau về độ dài là kĩ năng giúp học sinh lớp 7 chắt lọc nội dung cốt lõi của văn bản gốc và trình bày lại một cách ngắn gọn, rõ ràng, phù hợp với mục đích sử dụng. Qua bài học này, các em sẽ biết cách xác định ý chính, lựa chọn chi tiết quan trọng, điều chỉnh dung lượng và viết bản tóm tắt vừa trung thành với văn bản gốc vừa đáp ứng đúng yêu cầu đề bài.
Mời các em tham khảo!
I. Yêu cầu đối với kiểu bài tóm tắt văn bản theo những yêu cầu khác nhau về độ dài
Một văn bản tóm tắt đạt yêu cầu cần bảo đảm các yếu tố sau:
1. Về nội dung
– Phản ánh trung thành nội dung văn bản gốc.
– Không đưa thêm thông tin ngoài văn bản gốc.
– Không đưa ra những nhận xét, đánh giá chủ quan.
– Trình bày đầy đủ những điểm quan trọng của văn bản gốc.
2. Về từ ngữ
Cần sử dụng được những từ ngữ quan trọng có xuất hiện trong văn bản gốc.
3. Về dung lượng
Văn bản tóm tắt phải ngắn gọn hơn văn bản gốc và đáp ứng đúng yêu cầu về độ dài. Tùy mục đích sử dụng, có thể viết bản tóm tắt ngắn hoặc dài hơn, nhưng vẫn phải giữ được những nội dung chính.
II. Phân tích bài tóm tắt văn bản tham khảo
Tóm tắt văn bản “Sơn Tinh, Thủy Tinh” theo hai độ dài khác nhau
Hai văn bản tóm tắt đều bảo đảm trung thành với nội dung gốc và không đưa thêm thông tin ngoài văn bản.
Những ý chính đều được giữ lại gồm:
- Vua Hùng Vương kén rể.
- Sơn Tinh và Thủy Tinh đến cầu hôn.
- Sơn Tinh mang sính lễ đến trước và rước được Mị Nương.
- Thủy Tinh đến sau, nổi giận, dâng nước đánh Sơn Tinh nhưng thất bại.
Cả hai bản tóm tắt đều sử dụng những từ ngữ quan trọng của văn bản gốc như:
- Hùng Vương thứ mười tám;
- Mị Nương;
- Sơn Tinh;
- Thủy Tinh;
- cầu hôn;
- lễ vật;
- rước Mị Nương;
- nổi giận;
- dâng nước;
- thua.
Điểm khác nhau chủ yếu nằm ở dung lượng và mức độ chi tiết.
Văn bản 1
- Độ dài khoảng 4 câu.
- Miêu tả khái quát.
- Chỉ giữ những sự việc chính.
Văn bản 2
- Độ dài khoảng 8 câu.
- Miêu tả chi tiết, cụ thể hơn.
- Bổ sung thêm các tình tiết quan trọng của câu chuyện.
Qua đó có thể thấy, cùng một văn bản gốc nhưng tùy yêu cầu độ dài mà người viết lựa chọn mức độ chi tiết khác nhau.
III. Các bước viết văn bản tóm tắt
1. Trước khi viết
1.1. Xác định mục đích viết và người đọc
+ Mục đích viết:
Giới thiệu ngắn gọn nội dung chính của văn bản gốc để lưu giữ làm tài liệu hoặc chia sẻ với người đọc, người nghe.
+ Người đọc:
Thầy cô, bạn bè và những người quan tâm đến văn bản.
1.2. Đọc kĩ văn bản gốc
– Muốn tóm tắt chính xác, trước hết cần đọc kĩ văn bản để hiểu được nội dung.
– Người viết cần nắm được:
- văn bản nói về vấn đề gì;
- nhân vật nào xuất hiện;
- những sự việc chính nào xảy ra;
- các sự việc có quan hệ với nhau như thế nào;
- kết thúc của văn bản ra sao.
1.3. Xác định nội dung chính cần tóm tắt
Cần thực hiện các bước:
- Xác định nội dung cốt lõi của toàn văn bản.
- Tìm ý chính của từng phần.
- Xác định mối quan hệ giữa các phần, các đoạn.
- Tìm những từ ngữ quan trọng.
- Ghi ra giấy những ý chính của văn bản.
IV. Ví dụ xác định nội dung chính của văn bản “Bầy chim chìa vôi”
1. Nội dung cốt lõi
Hai anh em Mên và Mon lo lắng không ngủ, đi đò ra bãi cát giữa sông để cứu tổ chim sắp bị ngập nước và xúc động khi chứng kiến đàn chim bé bỏng bứt khỏi dòng nước khổng lồ bay lên.
2. Ý chính các phần
Phần 1
Khoảng hai giờ sáng, hai anh em Mên và Mon không thể ngủ được vì lo sợ bầy chim chìa vôi chết đuối.
Phần 2
Hai anh em vẫn lo cho tổ chim chìa vôi sẽ chìm trong dòng nước lớn và bàn nhau nghĩ cách cứu chúng.
Phần 3
Mên và Mon đi đò ra và xúc động chứng kiến bầy chim bay lên.
3. Từ ngữ quan trọng
- hai giờ sáng;
- Mên và Mon;
- chim chìa vôi;
- chết đuối;
- dải cát giữa sông;
- bay lên khỏi dòng nước lớn.
4. Ghi ý chính ra giấy
+ Có thể dựa vào các câu hỏi:
- Chuyện xảy ra trong bối cảnh nào?
- Chuyện gì đã xảy ra?
- Chuyện xảy ra với ai?
- Diễn biến như thế nào?
- Kết thúc ra sao?
+ Từ đó có thể ghi:
- Khoảng hai giờ sáng, trời mưa to, Mên và Mon không thể ngủ vì sợ đàn chim chìa vôi bị chết đuối.
- Hai anh em vẫn lo tổ chim sẽ bị ngập.
- Hai anh em nghĩ cách đưa tổ chim vào bờ.
- Mên và Mon đi đò ra dải cát giữa sông.
- Hai anh em xúc động khi chứng kiến chim bố, chim mẹ dẫn đàn chim non bay lên khỏi dòng nước lớn.
V. Xác định yêu cầu về độ dài của văn bản tóm tắt
– Đây là bước rất quan trọng.
– Người viết cần:
- xác định ý lớn và ý nhỏ của văn bản gốc;
- căn cứ vào độ dài được yêu cầu để lựa chọn nội dung phù hợp.
– Nếu yêu cầu bản tóm tắt ngắn, nên ưu tiên:
- sự việc chính;
- nhân vật chính;
- kết quả chính.
– Nếu yêu cầu bản tóm tắt dài hơn, có thể bổ sung:
- một số chi tiết tiêu biểu;
- diễn biến cụ thể hơn;
- những yếu tố làm rõ nguyên nhân và kết quả.
Như vậy, độ dài khác nhau không có nghĩa là thay đổi nội dung gốc, mà chỉ thay đổi mức độ chi tiết.
VI. Cách viết văn bản tóm tắt
Khi viết, cần:
- Sắp xếp các ý chính theo một trình tự hợp lí.
- Nên tôn trọng trình tự của văn bản gốc.
- Dùng lời văn của mình để diễn đạt.
- Kết hợp sử dụng những từ khóa quan trọng của văn bản gốc.
- Đảm bảo đúng độ dài được yêu cầu.
Người viết không nên sao chép nguyên văn quá nhiều, cũng không nên thêm cảm nghĩ hoặc bình luận cá nhân.
VII. Cách chỉnh sửa văn bản tóm tắt
Sau khi viết xong, cần đọc lại và đối chiếu với các tiêu chí sau:
| Yêu cầu | Cách chỉnh sửa |
|---|---|
| Nội dung đúng với văn bản gốc | Lược bỏ thông tin không có trong văn bản gốc và những ý kiến bình luận của người tóm tắt. |
| Trình bày được những ý chính, điểm quan trọng | Bổ sung ý chính còn thiếu; lược bớt chi tiết thừa, không quan trọng. |
| Sử dụng từ ngữ quan trọng của văn bản gốc | Bổ sung những từ ngữ quan trọng nếu còn thiếu. |
| Đáp ứng yêu cầu về độ dài | Rút gọn hoặc phát triển văn bản tóm tắt để phù hợp với dung lượng được yêu cầu. |
| Đảm bảo chính tả và diễn đạt | Rà soát lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu và sửa nếu phát hiện lỗi. |
VIII. Văn bản tóm tắt tham khảo
1. Tóm tắt “Bầy chim chìa vôi” khoảng 3 – 4 câu
Hai giờ sáng, hai anh em Mên và Mon không ngủ được vì lo những con chim chìa vôi ở dải cát giữa sông bị nước nhấn chìm. Một lúc lâu sau, hai anh em vẫn không ngủ được nên bàn cách đưa tổ chim vào bờ. Hai đứa trẻ đi thuyền ra và chứng kiến cảnh bầy chim non bay lên khỏi dòng nước.
2. Tóm tắt “Bầy chim chìa vôi” khoảng 5 – 7 câu
Khoảng hai giờ sáng, trời mưa to, hai anh em Mên và Mon không sao ngủ được vì lo bầy chim chìa vôi ở bãi sông bị chết đuối. Hai anh em bảo nhau ngủ nhưng vẫn lo tổ chim sẽ bị ngập trong dòng nước lớn. Cả hai bàn nhau nghĩ cách đưa tổ chim vào bờ. Trời còn tối, Mên và Mon rón rén thức dậy, chèo đò ra dải cát giữa sông tìm tới chỗ tổ chim. Hai anh em xúc động khi chứng kiến chim bố, chim mẹ dẫn bầy chim non bay lên khỏi dòng nước khổng lồ. Sau đó, Mên và Mon vui vẻ trở về nhà.
3. Tóm tắt “Cô bé bán diêm” khoảng 3 – 4 câu
Trong đêm giao thừa, một cô bé đầu trần chân đất, bụng đói đi bán diêm. Cô nép trong một xó tường và quẹt diêm, qua mỗi lần quẹt lại nhìn thấy những ảo ảnh như lò sưởi, bàn ăn, cây thông Nô-en và người bà đã mất. Khi diêm tắt, những ảo ảnh biến mất, cô bé lại đối diện với cái rét và đói. Cuối cùng, cô quẹt hết những que diêm và thấy mình được bà nắm tay bay lên trời. Sáng hôm sau, người ta thấy thi thể cô bé nằm giữa những bao diêm.
4. Tóm tắt “Cô bé bán diêm” khoảng 5 – 7 câu
Trong đêm giao thừa rét buốt, có một cô bé đầu trần chân đất, bụng đói đi bán diêm nhưng không bán được que nào. Sợ cha đánh, cô không dám về nhà mà nép vào một xó tường lạnh lẽo. Vì quá lạnh, cô bé quẹt diêm để sưởi và lần lượt nhìn thấy những ảo ảnh kì diệu như lò sưởi, bàn ăn thịnh soạn, cây thông Nô-en và người bà đã mất. Sợ người bà biến mất, cô quẹt hết những que diêm còn lại để níu giữ bà. Cô thấy mình được bà nắm tay bay lên trời. Sáng hôm sau, người ta phát hiện cô bé đã chết giữa những bao diêm.
IX. Ghi nhớ
Khi tóm tắt văn bản theo những yêu cầu khác nhau về độ dài, cần nhớ ba nguyên tắc:
Đúng nội dung – Đủ ý chính – Đúng độ dài.
Bản tóm tắt ngắn cần tập trung vào những sự việc và thông tin cốt lõi. Bản tóm tắt dài hơn có thể bổ sung thêm chi tiết tiêu biểu, nhưng vẫn phải trung thành với văn bản gốc và không thêm ý kiến chủ quan.
Hy vọng bài hướng dẫn Tóm tắt văn bản theo những yêu cầu khác nhau về độ dài ở trên đã giúp các em nắm được cách xác định nội dung cốt lõi, lựa chọn ý chính và điều chỉnh dung lượng phù hợp với từng yêu cầu. Qua đó, các em có thể rèn luyện kĩ năng tóm tắt văn bản chính xác, mạch lạc và hiệu quả hơn trong học tập.
Muốn học Ngữ văn 7 dễ nhớ, dễ hệ thống và ôn tập nhanh hơn, bạn có thể tham khảo bộ Làm chủ kiến thức Ngữ Văn bằng sơ đồ tư duy lớp 7 (Tập 1 + Tập 2) của TKBooks. Nội dung được trình bày trực quan bằng sơ đồ tư duy, kết hợp kiến thức trọng tâm và hướng dẫn bài tập, giúp học sinh nắm chắc bài và vận dụng hiệu quả hơn.
Link đọc thử sách: https://drive.google.com/file/d/1q9SS_D7EcJyK4kLiv9820m_JvA39ydnI/view?usp=sharing
Ngoài ra, phụ huynh và học sinh có thể tham khảo bộ Làm chủ kiến thức bằng sơ đồ tư duy lớp 7 của TKBooks với 3 môn Toán – Ngữ Văn – Tiếng Anh, giúp hệ thống kiến thức trọng tâm theo cách trực quan, dễ hiểu và dễ ghi nhớ. Đây là lựa chọn phù hợp để đồng hành cùng học sinh trong quá trình học trên lớp, ôn tập và củng cố kiến thức tại nhà.
TKbooks tự hào là nhà xuất bản bản sách tham khảo lớp 7 hàng đầu tại Việt Nam!