Soạn bài Tiếng đàn mưa lớp 9 Kết nối tri thức ngắn nhất PDF
Soạn bài Tiếng đàn mưa lớp 9 Kết nối tri thức ngắn nhất giúp học sinh dễ dàng chuẩn bị bài trước khi đến lớp và nắm chắc những nội dung trọng tâm của tác phẩm.
Bài soạn dưới đây tổng hợp đầy đủ phần Trước khi đọc, câu hỏi Đọc hiểu, Trả lời câu hỏi và Viết kết nối với đọc, với lời giải ngắn gọn, dễ hiểu, bám sát nội dung SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức.
Học sinh có thể tham khảo nội dung trực tuyến hoặc sử dụng bản PDF Soạn bài Tiếng đàn mưa lớp 9 để thuận tiện ôn tập và củng cố kiến thức.
I. Soạn bài Tiếng đàn mưa lớp 9 tác giả – tác phẩm
1. Tác giả Bích Khê
– Bích Khê (1916 – 1946), quê ở Quảng Ngãi, là một trong những nhà thơ nổi tiếng của Việt Nam đầu thế kỉ XX.
– Mặc dù qua đời khi còn rất trẻ (chỉ hưởng dương 30 tuổi) nhưng Bích Khê đã tạo cho mình một vị trí vững chắc trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Ông sáng tác nhiều thể loại như thơ Đường, thơ tự do, tự truyện,… Sáng tác của ông “có thể so sánh thơ Bích Khê như một đóa hoa thần dị” (Hàn Mặc Tử – bài tựa tập Tinh huyết, 1939).
– Bích Khê có nhiều tìm tòi và sáng tạo trong phong trào Thơ mới với các tập thơ: “Tinh huyết” (1939), “Mấy dòng thơ cũ” (1988), “Tinh hoa” (1997),… Ông cũng là một trong những tác giả tiêu biểu của trường phái thơ tượng trưng.
2. Tác phẩm Tiếng đàn mưa
– Bài thơ “Tiếng đàn mưa” được trích trong tập “Tinh hoa” (1997) – tập thơ là những sáng tác của Bích Khê từ năm 1938 – 1944.
– Thể thơ: Song thất lục bát.
– Phương thức biểu đạt: miêu tả kết hợp với biểu cảm.
– Ý nghĩa nhan đề “Tiếng đàn mưa”: Nhan đề của bài thơ thể hiện óc quan sát tinh tế và sự liên tưởng độc đáo của tác giả. Tiếng mưa rơi tạo nên một bản nhạc bất tận mang theo tâm trạng của con người và cảnh vật. Bài thơ không chỉ đơn giản là miêu tả tiếng mưa nhưng lại gợi lên biết bao nỗi niềm trong lòng người đọc.
– Bố cục (gồm 2 phần):
- Phần 1 (3 khổ thơ đầu): Thiên nhiên trong tiếng đàn mưa.
- Phần 2 (khổ cuối): Tâm trạng của “khách tha hương” trong tiếng đàn mưa.
II. Soạn bài Tiếng đàn mưa lớp 9 Kết nối tri thức ngắn nhất
1. Đặc điểm thể thơ song thất lục bát trong văn bản Tiếng đàn mưa
– Bài thơ có 4 khổ thơ song thất lục bát. Mỗi khổ gồm hai câu 7 tiếng (song thất); một cặp lục bát (một câu 6 tiếng, một câu 8 tiếng).
– Bài thơ chủ yếu được gieo vần chân:
Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng.
Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan;
Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn,
Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân.
– Bài thơ sử dụng rất thành công yếu tố thanh điệu để góp phần thể hiện nội dung và cảm xúc của nhân vật trữ tình. Thanh điệu của văn bản tuân thủ theo đúng quy định của thể thơ:
- Câu thất thứ 1: chữ thứ năm thanh bằng; chữ thứ bảy thanh trắc.
- Câu thất thứ 2: chữ thứ ba thanh bằng; chữ thứ năm thanh trắc; chữ thứ bảy thanh bằng.
- Câu lục bát: tuân theo quy luật của thể thơ lục bát.
- Cách ngắt nhịp: câu thất chủ yếu ngắt nhịp là 3/2/2; câu lục ngắt nhịp 2/2/2; câu bát ngắt nhịp 4/4.
2. Đọc hiểu nội dung văn bản Tiếng đàn mưa
2.1. Thiên nhiên trong tiếng đàn mưa
a. Những sự vật, hiện tượng phụ hoạ cùng mưa
Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng.
Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan;
Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn,
Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân.
– Khổ thơ đầu tiên, nhịp thơ 3/4 ở câu thất và 4/4 ở câu bát gợi cảm giác về một không gian kéo dài, thê lương trong mưa rơi.
– Điệp ngữ “mưa” được lặp lại 18 lần trong toàn bài thơ; riêng khổ 1, tác giả lặp lại 6 từ “mưa”. Việc lặp lại từ “mưa” nhiều lần tạo nhịp điệu đều đều, rả rích như một trận mưa kéo dài đến bất tận. Sự triền miên của mưa khiến lòng người cũng heo hắt buồn.
– Phép liệt kê ở hai câu thất gợi khung cảnh tan tác với mưa rụng, hoa rơi. Cơn mưa kết hợp với hoa xuân rụng, mưa xuống lầu, xuống thềm nhà rồi mở rộng ra “ngoài nẻo dặm ngàn” tạo cảm giác cô tịch. Nhịp thơ 3/4 cùng biện pháp điệp ngữ “mưa, mưa xuống” khiến độc giả có thể cảm nhận được tiếng mưa rơi như một bản nhạc buồn với giai điệu đơn điệu, kéo dài đến vô tận.
b. Không gian mưa
– Không gian mưa từ “thềm lan” mở rộng đến “ngoài nội trên ngàn”. Cả không gian mênh mông ngập tràn mưa tạo cảm giác u tịch, làm tiếng đàn mưa thêm não nề, thê thiết.
Lầu mưa xuống, thềm lan mưa xuống,
Cùng nước non mưa rụng hoa xuân.
Mưa rơi ngoài nội trên ngàn
Nghe trong ý khách giọt đàn mưa rơi.
– Điệp ngữ “mưa” cùng hàng loạt từ ngữ có thanh bằng tạo nên âm điệu não nề, ảo não. Cả không gian ngập tràn tiếng mưa như một bản nhạc não nề phủ kín cả đất trời. Tiếng mưa rơi như những giọt đàn đầy tâm trạng của thiên nhiên và cũng là của chính lòng người.
– Tiếng mưa ảo não cùng “bóng tà dương” rơi xuống khiến tâm trạng con người càng trở nên mờ mịt buồn:
Đầm mưa xuống, nẻo đồi mưa xuống.
Bóng dương tà… rụng bóng tà dương;
Hoa xuân rơi với bóng dương.
Mưa trong ý khách mưa cùng nước non.
– Nghệ thuật chơi chữ “bóng dương tà… rụng bóng tà dương”, cùng hình ảnh “hoa xuân rơi với bóng dương” gợi lên không gian buổi chiều âm u, bốn bề mưa phủ. Hoa, bóng tà dương rơi rụng cùng mưa tạo cảm giác tan tác, hoang tàn. Bóng tối cùng tâm trạng u uất xâm chiếm cả không gian và tâm trí con người.
→ Biện pháp điệp ngữ, chơi chữ cùng nhiều các thanh bằng tạo nên một bản nhạc mưa trầm buồn, u tịch, làm lòng người cũng ngập tràn mưa rơi.
2.2. Tâm trạng của “khách tha hương” trong tiếng đàn mưa
– Trong không gian mênh mang ngập tràn những âm thanh trầm đục, buồn bã của tiếng đàn mưa, lòng người chợt thắt lại:
Hoa rơi hết mưa còn rả rích,
Càng mưa rơi càng tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi
– Khổ thơ cuối thấm đẫm tâm trạng của nhân vật trữ tình. Mưa vẫn cứ rơi làm trời đất tối tăm như “tịch bóng dương”. Không gian trở nên đen tối, lạnh lẽo làm tiếng mưa càng thêm ảo não. Mưa của trời cũng là nước mắt của người vậy.
– Ở khổ 1 và khổ 3, điệp ngữ “nước non rả rích” được lặp lại như một dụng ý nghệ thuật kín đáo. Đến khổ 4, người đọc có thể cảm nhận được nỗi buồn của kẻ tha hương ngay trên chính quê hương mình. Phải chăng “nước non rả rích mưa rơi” và hình ảnh “khách tha hương” tượng trưng cho xã hội Việt Nam đầu thế kỉ XX. Khi bóng giặc ngập tràn hang cùng xó hẻm, khi bóng đêm nô lệ bao trùm khắp nước non, con người có cảm ngộ mình là kẻ không nhà, không quê hương ngay cả khi đang đứng trên quê hương mình?
– Hình ảnh “muôn hàng lệ rơi” tạo nên một cái kết đầy tâm trạng cho bài thơ. Những hình ảnh mưa rơi, hoa rơi, bóng tà dương,… đều gợi cảm giác rã rời, tan tác. Đó là tâm trạng của “khách” mà cũng là tâm trạng của “ta”.
→ Bằng hình ảnh mang ý nghĩa ẩn dụ, tượng trưng, Bích Khê đã kín đáo gửi gắm nỗi buồn của người trí thức yêu nước, có hoài bão mà phải sống trong cảnh nước mất nhà tan.
>>> Tải bài soạn văn Tiếng đàn mưa dưới dạng file PDF miễn phí tại đây!
III. Soạn bài Tiếng đàn mưa và trả lời câu hỏi trong SGK trang 46, 47
♦ Trước khi đọc
Hãy chia sẻ cảm nhận về một âm thanh hoặc bản nhạc từng khiến em xúc động.
Âm thanh từng khiến em xúc động là tiếng mưa rơi vào những buổi tối yên tĩnh. Tiếng mưa khi rả rích, khi tí tách bên hiên nhà tạo nên một giai điệu nhẹ nhàng nhưng man mác buồn. Mỗi khi nghe tiếng mưa, em thường cảm thấy lòng mình lắng lại và nhớ đến những kỉ niệm đã qua. Với em, tiếng mưa không chỉ là âm thanh của thiên nhiên mà còn có thể gợi lên nhiều cảm xúc và suy tư trong lòng người.
♦ Trong khi đọc
Câu 1. Chỉ ra những đặc điểm của thể thơ song thất lục bát thể hiện trong bài thơ Tiếng đàn mưa.
Bài thơ Tiếng đàn mưa được viết theo thể song thất lục bát, thể hiện qua những đặc điểm:
– Bài thơ gồm 4 khổ, mỗi khổ có 4 câu.
– Mỗi khổ gồm hai câu 7 tiếng (song thất), tiếp theo là một câu 6 tiếng và một câu 8 tiếng (lục bát).
– Bài thơ chủ yếu sử dụng vần chân, tạo sự liên kết và âm điệu nhịp nhàng giữa các câu thơ.
– Về thanh điệu, hai câu thất tuân theo quy luật phối hợp thanh bằng – trắc; cặp câu lục bát tuân theo quy luật của thể thơ lục bát.
– Cách ngắt nhịp: câu thất chủ yếu ngắt nhịp 3/2/2; câu lục ngắt nhịp 2/2/2; câu bát ngắt nhịp 4/4.
Những đặc điểm trên tạo cho bài thơ âm hưởng du dương, trầm buồn, phù hợp với tiếng mưa rả rích và tâm trạng của nhân vật trữ tình.
Câu 2. Xác định bố cục của bài thơ và nêu nội dung chính của từng phần.
Bài thơ có thể chia thành 2 phần:
– Phần 1 – Ba khổ thơ đầu: Miêu tả thiên nhiên trong tiếng đàn mưa. Mưa xuất hiện khắp không gian, từ lầu, thềm lan đến nẻo đồi, nước non, hòa cùng hoa rơi và bóng tà dương, tạo nên một khung cảnh mênh mang, u buồn.
– Phần 2 – Khổ thơ cuối: Thể hiện tâm trạng của “khách tha hương” trong tiếng đàn mưa. Cảnh mưa rơi, hoa rụng, bóng chiều tắt dần khiến nỗi buồn của con người trở nên sâu sắc, cuối cùng hóa thành “muôn hàng lệ rơi”.
Câu 3. Những từ ngữ nào được sử dụng nhiều lần trong bài thơ? Việc lặp lại những từ ngữ đó có tác dụng gì?
Các từ ngữ được lặp lại nhiều lần trong bài thơ là “mưa”, “mưa xuống”, “mưa rơi”, “hoa”, “rụng”, “nước non”, “bóng dương”… Trong đó, nổi bật nhất là từ “mưa”, được lặp lại rất nhiều lần.
Việc lặp lại những từ ngữ này có tác dụng:
– Nhấn mạnh hình ảnh mưa bao trùm toàn bộ không gian.
– Tạo nhịp điệu đều đều, rả rích, triền miên giống như tiếng mưa không dứt.
– Khiến bài thơ như một “bản nhạc mưa” trầm buồn, kéo dài.
– Các từ “rơi”, “rụng” kết hợp với mưa, hoa và bóng tà dương còn gợi cảm giác tan tác, tàn phai.
– Qua cảnh vật, tác giả làm nổi bật nỗi buồn, sự cô đơn và tâm trạng u uất của nhân vật trữ tình.
Câu 4. Nêu đặc điểm của những sự vật, hiện tượng phụ hoạ cùng mưa trong bài thơ. Theo em, tác giả muốn khắc hoạ tâm trạng gì qua những sự vật, hiện tượng ấy?
Những sự vật, hiện tượng xuất hiện cùng mưa gồm hoa xuân, lầu, thềm lan, nước non, nẻo đồi, bóng tà dương…
Các hình ảnh ấy phần lớn mang trạng thái rơi, rụng, tàn, tối: hoa xuân rụng, bóng tà dương rơi, không gian ngập trong mưa. Không gian cũng được mở rộng từ “thềm lan” đến “ngoài nội trên ngàn”, khiến mưa dường như bao phủ cả đất trời.
Sự kết hợp giữa mưa rơi, hoa rụng và bóng chiều tắt tạo nên một khung cảnh u tịch, ảm đạm, tan tác và thê lương. Qua đó, tác giả muốn khắc họa nỗi buồn bã, cô đơn, u uất và tâm trạng tha hương của nhân vật trữ tình. Cảnh vật không đơn thuần được miêu tả mà còn trở thành phương tiện thể hiện thế giới nội tâm của con người.
Câu 5. Chỉ ra mối liên hệ giữa hình ảnh nước non ở ba khổ thơ đầu với nội dung của hai câu thơ cuối.
Hình ảnh “nước non” trong ba khổ thơ đầu không chỉ gợi ra không gian thiên nhiên rộng lớn mà còn gắn với nỗi buồn của nhân vật trữ tình. Nước non chìm trong tiếng mưa rả rích, hoa rơi, bóng chiều tàn tạo nên một cảnh tượng buồn bã, ảm đạm.
Đến hai câu cuối:
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi
nỗi buồn của cảnh vật đã chuyển thành nỗi buồn trực tiếp của con người. Mưa của thiên nhiên dường như hòa làm một với “muôn hàng lệ rơi” của khách tha hương.
Như vậy, nước non và con người có sự đồng điệu về tâm trạng: nước non rả rích trong mưa cũng chính là lòng người đang đau buồn. Qua hình ảnh mang tính tượng trưng ấy, bài thơ kín đáo gửi gắm nỗi buồn của người trí thức trước cảnh nước mất, nhà tan.
Câu 6. Em có ấn tượng nhất với điều gì ở bài thơ? Vì sao?
Em ấn tượng nhất với cách Bích Khê biến tiếng mưa thành một bản nhạc của tâm trạng. Từ “mưa” được lặp đi lặp lại, kết hợp với những hình ảnh như hoa rụng, bóng tà dương và nước non khiến em có cảm giác tiếng mưa vang lên liên tục trong từng câu thơ. Đặc biệt, câu “Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi” khiến em ấn tượng bởi lúc này mưa không còn chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà dường như đã trở thành nước mắt của con người. Cảnh và tình hòa quyện với nhau, giúp nỗi buồn của “khách tha hương” hiện lên sâu sắc và ám ảnh.
Viết kết nối với đọc
Viết đoạn văn khoảng 7 – 9 câu nêu cảm nghĩ của em về bài thơ Tiếng đàn mưa.
Bài thơ Tiếng đàn mưa của Bích Khê để lại trong em nhiều ấn tượng bởi âm hưởng trầm buồn và những hình ảnh giàu sức gợi. Qua thể thơ song thất lục bát, tiếng mưa hiện lên rả rích, đều đặn như một bản nhạc kéo dài không dứt. Điệp từ “mưa” được lặp lại nhiều lần khiến em có cảm giác mưa đang bao phủ khắp không gian. Trong màn mưa ấy, hoa xuân rụng, bóng tà dương dần tắt và cảnh vật trở nên u buồn, vắng lặng. Thiên nhiên dường như cũng mang tâm trạng, cùng chia sẻ nỗi buồn với con người. Em đặc biệt ấn tượng với hình ảnh “Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi” vì tiếng mưa lúc này đã hòa với nước mắt của “khách tha hương”. Qua sự hòa quyện giữa cảnh và tình, em cảm nhận được nỗi buồn sâu kín cùng tình cảm dành cho nước non của nhà thơ. Tiếng đàn mưa vì thế không chỉ là bức tranh về một cơn mưa mà còn là một bản nhạc chứa đựng những tâm sự sâu lắng của con người.
IV. Tổng kết bài soạn văn Tiếng đàn mưa
1. Tổng kết về nghệ thuật
– Bài thơ sử dụng thành công thể thơ song thất lục bát và biện pháp tu từ điệp ngữ, liệt kê, chơi chữ… cùng giọng điệu nhẹ nhàng, sâu lắng gợi tâm trạng buồn tủi của lữ khách.
– Thanh điệu, được sử dụng đầy dụng ý (với nhiều thanh bằng) tạo một âm hưởng trầm như một bản nhạc buồn kéo dài đến vô tận.
– Nghệ thuật miêu tả đặc sắc với những hình ảnh mang ý nghĩa tượng trưng sâu sắc, giàu ý nghĩa.
2. Tổng kết về nội dung
Qua việc miêu tả cảnh mưa rơi như một bản nhạc buồn, tác giả đã khéo léo gửi gắm tình yêu nước sâu sắc của mình.
Hy vọng phần soạn bài Tiếng đàn mưa lớp 9 Kết nối tri thức ngắn nhất PDF ở trên đã giúp các em hiểu rõ nội dung, nghệ thuật và những thông điệp ý nghĩa mà Bích Khê gửi gắm qua tác phẩm. Qua đó, các em có thể chuẩn bị bài hiệu quả, trả lời tốt các câu hỏi trong SGK và củng cố kiến thức Ngữ văn 9 trước khi đến lớp.
Để tham khảo thêm các bài soạn văn 9 khác, các em hãy mua ngay cuốn sách Làm chủ kiến thức Ngữ văn lớp 9 bằng sơ đồ tư duy – luyện thi vào 10 Phần 1: Đọc – hiểu văn bản nhé!
Link đọc thử sách: https://drive.google.com/file/d/1oRktCcLMCR0pFWRuTIYBdnULy3Iam5xx/view?usp=sharing
Tkbooks tự hào là nhà xuất bản sách tham khảo lớp 9 hàng đầu tại Việt Nam!