Viết bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết (con người trong mối quan hệ với tự nhiên)

Viết bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết (con người trong mối quan hệ với tự nhiên) không chỉ giúp học sinh rèn luyện khả năng lập luận mà còn giúp các em nhận thức rõ hơn trách nhiệm của bản thân đối với môi trường sống.

Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cách xác định vấn đề, tìm ý, lập dàn ý, viết bài và chỉnh sửa bài viết theo yêu cầu của dạng bài này.

Mời các em tham khảo!

I. Yêu cầu của bài văn nghị luận về con người trong mối quan hệ với tự nhiên

Khi viết bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết liên quan đến con người và tự nhiên, học sinh cần đáp ứng những yêu cầu cơ bản sau:

• Nêu rõ vấn đề thể hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên cần bàn luận.
• Làm rõ mối quan hệ hai chiều giữa con người và tự nhiên trong phạm vi vấn đề đã lựa chọn.
• Xây dựng hệ thống luận điểm rõ ràng, logic.
• Sử dụng lí lẽ hợp lí cùng những bằng chứng xác thực, tiêu biểu.
• Đề cập đến những quan điểm khác hoặc quan điểm trái chiều và đưa ra lập luận phù hợp để phản bác.
• Đề xuất những giải pháp khả thi nhằm khắc phục những bất ổn trong cách con người ứng xử với tự nhiên.

Một bài viết tốt không chỉ dừng lại ở việc chỉ ra thực trạng mà còn cần trả lời được các câu hỏi: Vì sao vấn đề xảy ra? Hậu quả như thế nào? Con người có trách nhiệm gì? Cần làm gì để giải quyết vấn đề?

II. Cách viết bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết liên quan đến con người và tự nhiên

Để hoàn thành dạng bài này, học sinh có thể thực hiện theo ba bước chính:

Trước khi viết → Viết bài → Chỉnh sửa bài viết.

1. Trước khi viết

1.1. Lựa chọn đề tài

Trước hết, học sinh cần lựa chọn một vấn đề cụ thể thể hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên.

Có thể tham khảo những đề tài như:

• Khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên tại địa phương.
• Khai thác và bảo vệ nguồn lợi hải sản.
• Quan điểm sống xanh và ý nghĩa của lối sống xanh.
• Tình trạng thiếu nước sạch hiện nay.
• Tác động của biến đổi khí hậu tới đời sống con người.
• Ô nhiễm không khí ở các đô thị.
• Tình trạng xả rác xuống sông, hồ.
• Nạn phá rừng.
• Ô nhiễm môi trường do rác thải nhựa.
• Khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức.

Khi lựa chọn đề tài, nên ưu tiên vấn đề mà bản thân hiểu rõ, có thể tìm được dẫn chứng và có khả năng đưa ra những giải pháp cụ thể.

1.2. Xác định vấn đề cần giải quyết

Sau khi chọn đề tài, hãy trả lời câu hỏi: Vấn đề cần được giải quyết là gì?

Ví dụ, nếu lựa chọn đề tài ô nhiễm nguồn nước, vấn đề không chỉ là “nguồn nước đang ô nhiễm” mà có thể xác định cụ thể hơn: Con người đang gây ô nhiễm nguồn nước thông qua hoạt động sinh hoạt và sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Việc xác định đúng vấn đề sẽ giúp người viết xây dựng các luận điểm tiếp theo một cách rõ ràng.

1.3. Xác định quan điểm của bản thân

Tiếp theo cần trả lời: Em có ý kiến như thế nào về vấn đề này?

Đây sẽ là cơ sở để xây dựng hệ thống luận điểm.

Ví dụ với vấn đề ô nhiễm nguồn nước, có thể triển khai:

• Nước sạch có vai trò thiết yếu đối với cuộc sống.
• Hoạt động của con người là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm nguồn nước.
• Ô nhiễm nguồn nước gây hậu quả đối với sức khỏe, kinh tế và hệ sinh thái.
• Bảo vệ nguồn nước cần có trách nhiệm của Nhà nước, doanh nghiệp và từng cá nhân.

Mỗi luận điểm cần được làm rõ bằng lí lẽ và dẫn chứng phù hợp.

1.4. Dự đoán ý kiến trái chiều để phản bác

Một bài văn nghị luận tốt không nên chỉ trình bày một chiều.

Người viết cần dự đoán xem có thể xuất hiện quan điểm nào khác với mình.

Chẳng hạn:

“Bảo vệ môi trường là vấn đề quá lớn, hành động của một cá nhân không thể tạo ra thay đổi.”

Có thể phản bác:

Một cá nhân khó tạo ra thay đổi lớn ngay lập tức, nhưng nếu mỗi người đều cho rằng hành động của mình không quan trọng thì vấn đề sẽ càng nghiêm trọng. Những thói quen tích cực của từng cá nhân khi lan rộng sẽ tạo nên thay đổi trong cộng đồng.

Phần phản bác giúp bài viết thể hiện khả năng lập luận sâu sắc hơn.

1.5. Đề xuất giải pháp

Giải pháp nên gắn với chủ thể cụ thể, không nên chỉ viết chung chung rằng: “Chúng ta cần chung tay bảo vệ môi trường.”

Thay vào đó, có thể chia thành:

Đối với Nhà nước và cơ quan quản lí: hoàn thiện quy định, kiểm soát hoạt động gây ô nhiễm, bảo vệ tài nguyên

• Đối với doanh nghiệp: xử lí chất thải đúng quy định, sử dụng công nghệ thân thiện với môi trường.
• Đối với cộng đồng: nâng cao ý thức, tham gia hoạt động bảo vệ môi trường.
• Đối với cá nhân: tiết kiệm tài nguyên, hạn chế rác thải, không xả rác và hình thành lối sống xanh.

Như vậy, giải pháp sẽ cụ thể và có tính khả thi hơn.

2. Lập dàn ý

Mở bài

• Giới thiệu vấn đề liên quan đến mối quan hệ giữa con người với tự nhiên.
• Nêu sự cần thiết phải bàn luận và giải quyết vấn đề đó.

Thân bài

♦ Luận điểm 1: Giải thích và làm rõ vấn đề

• Vấn đề là gì?
• Biểu hiện như thế nào?
• Vấn đề liên quan đến con người và tự nhiên ra sao?

♦ Luận điểm 2: Phân tích mặt tích cực hoặc vai trò của mối quan hệ giữa con người với tự nhiên

• Tự nhiên mang lại những lợi ích gì?
• Việc ứng xử đúng với tự nhiên mang lại kết quả như thế nào?

♦ Luận điểm 3: Phân tích những tác động tiêu cực và hậu quả

• Con người đang có những hành động nào gây tổn hại đến tự nhiên?
• Hậu quả đối với môi trường.
• Hậu quả đối với con người.

♦ Luận điểm 4: Nêu và phản bác ý kiến trái chiều

Đưa ra quan điểm khác và sử dụng lí lẽ, bằng chứng phù hợp để phản bác.

♦ Luận điểm 5: Đề xuất giải pháp

Có thể triển khai giải pháp từ:

• nhận thức;
• hành động;
• cá nhân;
• gia đình;
• nhà trường;
• doanh nghiệp;
• cộng đồng;
• cơ quan quản lí.

Kết bài

• Khẳng định lại tầm quan trọng của vấn đề.
• Nhấn mạnh trách nhiệm của con người.
• Có thể đưa ra lời kêu gọi hoặc liên hệ bản thân.

III. Cách viết bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết (con người trong mối quan hệ với tự nhiên)

Khi bắt đầu viết, học sinh cần bám sát dàn ý nhưng không nên biến bài viết thành một danh sách các ý rời rạc.

Mỗi luận điểm chính nên được phát triển thành một hoặc một số đoạn văn hoàn chỉnh.

Có thể triển khai theo trình tự:

Nêu luận điểm → Giải thích → Phân tích → Đưa dẫn chứng → Nhận xét.

Ví dụ:

Rác thải nhựa đang trở thành một trong những vấn đề đáng lo ngại đối với môi trường. Các sản phẩm nhựa dùng một lần có thời gian sử dụng rất ngắn nhưng lại mất rất lâu để phân hủy. Khi bị thải ra môi trường, chúng có thể tích tụ trong đất, sông, hồ và đại dương, ảnh hưởng đến nhiều loài sinh vật. Vì vậy, việc hạn chế đồ nhựa dùng một lần là một trong những thay đổi cần thiết trong cách con người ứng xử với tự nhiên.

Các đoạn văn cần liên kết với nhau bằng những từ ngữ thích hợp như:

trước hết, bên cạnh đó, hơn nữa, tuy nhiên, ngược lại, vì vậy, từ đó, cuối cùng, tóm lại…

Nhờ vậy, bài viết sẽ có tính mạch lạc và logic hơn.

IV. Cách chỉnh sửa bài viết văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết (con người trong mối quan hệ với tự nhiên)

Sau khi viết xong, không nên nộp bài ngay mà cần dành thời gian đọc lại và chỉnh sửa.

Có thể kiểm tra theo bốn tiêu chí chính.

1. Vấn đề nghị luận đã rõ chưa?

Mở bài phải giúp người đọc nhận ra ngay:

• bài viết đang bàn về vấn đề gì;
• tại sao vấn đề đó cần được giải quyết.

2. Các luận điểm đã đầy đủ chưa?

Kiểm tra phần thân bài đã có:

• giải thích vấn đề;
• nguyên nhân;
• tác động;
• lí lẽ và dẫn chứng;
• ý kiến trái chiều;
• phản bác;
• giải pháp.

3. Lập luận đã chặt chẽ chưa?

• Mỗi luận điểm phải có lí lẽ phù hợp.
• Không đưa ra kết luận nhưng thiếu phân tích hoặc dẫn chứng hỗ trợ.

4. Diễn đạt đã rõ ràng chưa?

Kiểm tra:

• lỗi chính tả;
• lỗi dùng từ;
• câu quá dài;
• câu thiếu chủ ngữ, vị ngữ;
• đoạn văn chưa liên kết;
• ý bị lặp lại.

V. Bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết (con người trong mối quan hệ với tự nhiên) mẫu

Đề 1: Viết bài văn trình bày suy nghĩ của em về quan điểm: “Sống xanh – sống có trách nhiệm với thế hệ mai sau”

Bài làm

Trong những năm gần đây, chúng ta thường xuyên chứng kiến những hiện tượng bất thường của tự nhiên. Thiên tai, dịch bệnh đang đe dọa trực tiếp đến đời sống của con người. Một trong những nguyên nhân cơ bản chính là khai thác quá mức tài nguyên của Trái Đất. Sự phát triển không bền vững đang đe dọa sự sống của hành tinh thân yêu này. Chính vì vậy, sống xanh đang trở thành một xu hướng tất yếu được nhiều người lựa chọn.

Sống xanh là lối sống đơn giản, tích cực, lành mạnh, giảm thiểu việc sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Việc lựa chọn lối sống thân thiện với môi trường, giảm đến mức tối thiểu những tác động tiêu cực đến Trái Đất chính là lối sống thể hiện trách nhiệm của chúng ta với con cháu mai sau. Việc lựa chọn lối sống xanh sẽ ảnh hưởng tích cực đến môi trường xung quanh; từ đó thay đổi lối sống của mọi người nhằm bảo vệ môi trường sống của vạn vật trên hành tinh xanh.

Lối sống xanh được hiện hữu trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày. Đó là việc lựa chọn nguồn thực phẩm xanh với các loại rau củ quả hữu cơ. Sống xanh đơn giản là tạo không gian xanh nơi mình đang sống bằng cách trồng cây. Cây xanh hấp thụ khí CO₂, cung cấp thêm lượng O₂ giúp chúng ta cảm thấy thoải mái, thư giãn hơn. Lối sống xanh cũng được biểu hiện ở việc hạn chế sử dụng túi ni-lông, đồ nhựa khó phân hủy, tái sử dụng một cách tiết kiệm và đúng cách các vật dụng bằng nhựa,… Hay việc sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, năng lượng gió,… cũng là một trong những hoạt động sống xanh có ý nghĩa. Hãy tham gia “Giờ Trái Đất” để nâng cao ý thức tiết kiệm năng lượng… Những hành động nhỏ của chúng ta hôm nay sẽ đem lại những lợi ích to lớn cho bản thân và cả cộng đồng.

Lối sống xanh đem lại cho chúng ta rất nhiều lợi ích vô cùng thiết thực. Trước hết, lối sống thân thiện với môi trường giúp chúng ta tiết kiệm được tiền bạc. Sử dụng điện, nước tiết kiệm; tái sử dụng một số loại vật dụng, giảm mua sắm quần áo; lựa chọn đi xe đạp thay vì di chuyển bằng xe máy,… sẽ giúp chúng ta tiết kiệm được khá nhiều chi phí hằng tháng.

Lối sống xanh cũng giúp cho chúng ta cảm thấy hạnh phúc hơn. Giảm bớt ham muốn, biết hài lòng với những gì mình có sẽ làm cho cuộc sống trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Không những thế, các hoạt động sống xanh còn góp phần cải thiện môi trường sống, đem lại năng lượng tích cực, kết nối những người cùng chí hướng. Điều này sẽ giúp bạn cảm thấy cuộc sống trở nên phong phú, hạnh phúc hơn.

Một trong những lợi ích rất quan trọng của lối sống xanh chính là đặt nền móng vững chắc cho cuộc sống của con cháu chúng ta trong tương lai. Trong những năm gần đây, nhiều thảm họa môi trường, đại dịch Covid-19 như một lời cảnh báo nghiêm khắc từ Trái Đất về hậu quả của việc biến đổi khí hậu. Thế hệ con cháu chúng ta sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ hơn như dịch bệnh, động đất, hạn hán, khủng hoảng lương thực,… Lựa chọn lối sống vì môi trường chính là cách chúng ta bảo vệ cuộc sống của thế hệ mai sau.

Nhiều người cho rằng, lối sống xanh là cách quay trở lại thời kì “nguyên thủy”, là cách chúng ta kéo lùi sự tiến bộ của xã hội. Họ cho rằng việc sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên không gây tổn hại đến cuộc sống của chúng ta. Hơn nữa, những tiến bộ của khoa học, công nghệ sẽ giúp chúng ta thoát khỏi thiên tai, dịch bệnh,… Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu rằng, nếu khai thác quá mức, chỉ trong khoảng một trăm năm nữa, nguồn tài nguyên không thể tái tạo như than đá, dầu mỏ ở nhiều nơi trên Trái Đất sẽ cạn kiệt; phải mất hàng chục, thậm chí hàng trăm năm, các cánh rừng mới có thể xanh tươi trở lại sau những tàn phá của con người; rất nhiều loài động, thực vật đã hoàn toàn tuyệt chủng do sự khai thác quá mức. Dịch bệnh, thiên tai, những hiện tượng thời tiết cực đoan liên tiếp trong thời gian vừa qua là lời cảnh báo của mẹ Thiên Nhiên với con người. Nếu cứ tiếp tục tàn phá môi trường, tương lai của con người sẽ bị đe dọa.

Đề số 2: Viết bài văn trình bày suy nghĩ của em về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với đời sống của con người.

Bài làm

Biến đổi khí hậu đang tác động trực tiếp đến mọi mặt trong cuộc sống của con người: từ sản xuất, kinh doanh đến sức khỏe, môi trường sống. Biến đổi khí hậu là sự thay đổi mô hình thời tiết thông thường trong một khoảng thời gian. Biến đổi khí hậu có thể tạo ra các hiện tượng thời tiết cực đoan ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của con người.

Nhiệt độ Trái Đất đang tăng lên do biến đổi khí hậu làm thay đổi mô hình thời tiết trên Trái Đất. Theo Ban Điều hành liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng khoảng 1,1 độ C kể từ thời kỳ tiền công nghiệp. Sự gia tăng nhiệt độ dẫn tới các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa bão, hạn hán, lũ lụt xảy ra thường xuyên và nghiêm trọng hơn. Theo phân tích của Cơ quan Quản lý Đại dương và Khí quyển Quốc gia (NOAA), tần suất các cơn bão đã tăng 25 – 30% cho mỗi độ tăng của nhiệt độ toàn cầu.

Biến đổi khí hậu tác động trực tiếp tới sự phát triển kinh tế của các quốc gia trên thế giới. Theo Viện nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (Mỹ), đến năm 2100, GDP bình quân đầu người trên toàn cầu sẽ giảm xuống hơn 7,2% do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Các ngành kinh tế nông nghiệp, thủy sản, lâm nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp của biến đổi khí hậu. Không chỉ thế, chi phí để tái thiết sau thảm họa thiên nhiên (bão lụt, động đất, dịch bệnh,…) đặt ra gánh nặng đáng kể đối với các quốc gia trên thế giới.

Hiện tượng thời tiết cực đoan này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực. Hạn hán và lũ lụt có thể dẫn tới mất mùa, giảm năng suất, đe dọa trực tiếp tới vấn đề an ninh lương thực toàn cầu. Đặc biệt là những quốc gia nông nghiệp, biến đổi khí hậu đe dọa trực tiếp đến sự phát triển của nền kinh tế nói chung, an ninh lương thực của quốc gia nói riêng.

Không chỉ gây ra hậu quả nghiêm trọng đối với an ninh lương thực, biến đổi khí hậu đang tác động trực tiếp đến sức khỏe của con người. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhiệt độ tăng góp phần làm lây lan các loại dịch bệnh do vật trung gian như sốt rét, sốt xuất huyết,… Ví dụ, năm 2003, nắng nóng ở châu Âu đã làm hơn 70 nghìn trường hợp tử vong. Con số đau lòng ấy cho chúng ta thấy hậu quả khôn lường nếu tiếp tục để tình trạng biến đổi khí hậu diễn ra một cách mất kiểm soát như hiện nay.

Không những thế, biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng tới nguồn nước. Các khu vực Địa Trung Hải, Trung Đông và miền tây Hoa Kỳ đang trải qua tình trạng thiếu nước sinh hoạt. Vấn đề nước sinh hoạt càng trở nên nghiêm trọng buộc người dân phải di cư. Nước biển dâng là hậu quả của việc băng tan đang đe dọa các vùng trũng thấp. Trung tâm Giám sát Di dời Nội địa (IDMC) ước tính có khoảng 24,9 triệu người di dân đến 140 quốc gia và vùng lãnh thổ năm 2019, trong đó có nhiều người di cư có liên quan đến thời tiết và khí hậu.

Có rất nhiều nguyên nhân gây ra tình trạng biến đổi khí hậu, trong đó chủ yếu là do các hoạt động của con người. Việc chặt phá rừng, sản xuất hàng hóa, việc sử dụng các phương tiện giao thông,… chính là nguyên nhân dẫn tới tình trạng nóng lên của Trái Đất. Việc khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên đang hủy hoại sự sống trên Trái Đất. Ngoài ra, một số hoạt động của núi lửa, sự biến đổi quỹ đạo của Trái Đất, hoạt động của Mặt Trời,… cũng là tác nhân dẫn tới tình trạng biến đổi khí hậu.

Để giảm thiểu hậu quả của biến đổi khí hậu, tất cả các quốc gia trên thế giới cần vào cuộc một cách mạnh mẽ và quyết liệt để giải quyết những vấn đề chung liên quan đến môi trường thiên nhiên. Bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu chính là bảo vệ sự sống của con người.

Có thể nói, biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của tất cả chúng ta. Những tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan, mối đe dọa an ninh lương thực, những rủi ro về sức khỏe con người, sự bất ổn về kinh tế, chính trị,… đang trở thành những vấn đề bức thiết cần được quan tâm và giải quyết kịp thời.

Hy vọng hướng dẫn Viết bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết (con người trong mối quan hệ với tự nhiên) và các bài văn mẫu ở trên đã giúp các em hiểu rõ cách tìm ý, lập dàn ý và triển khai bài viết mạch lạc, thuyết phục.

Nếu các em muốn có thêm nhiều sơ đồ tư duy, hệ thống kiến thức rõ ràng cùng các bài văn mẫu tham khảo, hãy đọc thử và trải nghiệm cuốn “Làm chủ kiến thức Ngữ Văn bằng sơ đồ tư duy lớp 9 – Luyện thi vào 10, Phần 2: Tiếng Việt – Tập làm văn” do TKBooks phát hành. Cuốn sách sẽ là người bạn đồng hành hữu ích, giúp các em học nhanh – nhớ lâu và đạt điểm cao trong kì thi vào lớp 10.

Link đọc thử sách: https://drive.google.com/file/d/1rNHaFCnRgOCdxSQ2nh_UIUGGZz7ooYpn/view?usp=sharing

TKbooks tự hào là nhà xuất bản sách tham khảo lớp 9 hàng đầu tại Việt Nam!

Tkbooks.vn